Kế thừa di sản quý báu của quan hệ Việt Nam - Liên Xô và xây dựng quan hệ Việt Nam - LB Nga trong tình hình mới, cách đây vừa tròn 15 năm, ngày 16-6-1994, Việt Nam và LB Nga đã ký Hiệp ước về những nguyên tắc cơ bản của quan hệ hữu nghị giữa Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam và LB Nga. Ðây là một sự kiện lịch sử trọng đại, đặt nền móng và cơ sở pháp lý cho mối quan hệ Việt Nam - LB Nga trong giai đoạn phát triển mới. Từ đó đến nay, mặc dù phải tập trung giải quyết nhiều khó khăn, thách thức trong quá trình chuyển đổi ở Nga và đổi mới ở Việt Nam, nhưng bằng tình cảm trân trọng về mối quan hệ hữu nghị truyền thống, lãnh đạo và nhân dân hai nước đã có nhiều nỗ lực trong việc vun đắp và thúc đẩy quan hệ Việt Nam - Nga lên tầm cao mới.
15 năm qua chưa phải là quãng thời gian dài trong lịch sử, song chúng ta đã chứng kiến những thay đổi to lớn trong sự phát triển của hai đất nước và của quan hệ Việt Nam - Nga, làm sâu sắc thêm quan hệ giữa hai dân tộc kể từ ngày lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đặt chân lên đất nước của Lê-nin trong những năm 20 của thế kỷ trước và nhất là từ khi Việt Nam và Liên Xô chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao (30-1-1950).
Vượt qua những thăng trầm, bằng chiến lược chấn hưng đất nước đúng đắn, LB Nga đã dần đi vào ổn định, phục hồi và phát triển; từng bước khôi phục vị thế cường quốc với uy tín và vai trò ngày càng cao trên trường quốc tế. Với chính sách đối ngoại thực tế và chủ động, Nga ưu tiên phát triển quan hệ với Việt Nam trên cơ sở song phương cũng như trong chính sách đối ngoại chung với khu vực châu Á - Thái Bình Dương và Ðông - Nam Á.
Về phần mình, trong 15 năm qua, Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh sự nghiệp cải cách và đổi mới sâu rộng, đạt được nhiều thành tựu quan trọng trên tất cả các lĩnh vực. Trong chính sách đối ngoại rộng mở, đa dạng hóa, đa phương hóa, Việt Nam coi trọng thúc đẩy quan hệ toàn diện với LB Nga với tư cách là một cường quốc và một nước bạn bè truyền thống, hữu nghị.
Trên nền tảng của Hiệp ước hợp tác mới 1994 và với những điều kiện thuận lợi trong tình hình mỗi nước cũng như những nỗ lực bền bỉ của lãnh đạo và nhân dân hai nước, quan hệ Việt Nam - LB Nga đã được nâng lên mức cao hơn vào tháng 3-2001, khi hai nước thiết lập "quan hệ đối tác chiến lược" nhân chuyến thăm của Tổng thống V.Putin, chuyến thăm Việt Nam đầu tiên của một vị nguyên thủ quốc gia Nga. Cần nhấn mạnh thêm rằng, LB Nga là nước đầu tiên Việt Nam thiết lập quan hệ đối tác chiến lược và trong khuôn khổ mới đó quan hệ Việt Nam - LB Nga đã và đang phát triển một cách toàn diện.
Hợp tác chính trị giữa hai nước được quan tâm thúc đẩy và luôn giành được ưu tiên cao của lãnh đạo cấp cao hai nước. Lãnh đạo Ðảng, Chính phủ và Quốc hội nước ta và lãnh đạo Nga thường xuyên trao đổi các chuyến thăm cấp cao để tạo dựng và nâng cao sự tin cậy giữa hai nước. Tiếp sau chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống V.Putin năm 2001 và chuyến thăm chính thức LB Nga của Tổng Bí thư Nông Ðức Mạnh năm 2002, các đồng chí lãnh đạo cấp cao Việt Nam đã đi thăm Nga: Năm 2007 là Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng; năm 2008 có Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết; đồng chí Trương Tấn Sang, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư; Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêm; năm 2009 có Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng. Ðáp lại, Tổng thống Nga V.Putin thăm Việt Nam lần thứ hai tháng 11-2006; Thủ tướng Nga, Chủ tịch Thượng viện Quốc hội Nga thăm Việt Nam năm 2005 và 2006. Hai bên cũng triển khai nhiều cơ chế đối thoại thường xuyên để trao đổi ý kiến về các vấn đề an ninh, chính trị cùng quan tâm, từ đó phối hợp chặt chẽ và ủng hộ nhau trên các diễn đàn quốc tế, trước hết là tại Liên hợp quốc, Diễn đàn an ninh khu vực (ARF), Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC)... Việt Nam cũng ủng hộ mạnh mẽ việc Nga gia nhập tiến trình Hợp tác Á - Âu (ASEM) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).
Song hành với quan hệ chính trị tốt đẹp, hợp tác kinh tế - thương mại giữa hai nước cũng có bước phát triển tích cực. Từ mức khoảng 300 - 400 triệu USD vào thời điểm ký kết Hiệp ước năm 1994, kim ngạch thương mại hai chiều đã đạt 1,64 tỷ USD năm 2008. Trao đổi thương mại từ năm 2003 đến nay trung bình tăng 15%/năm.
Xí nghiệp liên doanh Vietsovpetro - con chim đầu đàn của ngành dầu khí Việt Nam, biểu tượng của sự hợp tác hiệu quả giữa hai nước Việt Nam và LB Nga đã và đang tiếp tục có những đóng góp đáng kể cho ngành dầu khí hai nước nói riêng và nền kinh tế Việt Nam và Nga nói chung. Ðáng chú ý, hợp tác dầu khí Việt Nam - Nga đã được triển khai rộng sang lãnh thổ Nga và một số nước thứ ba.
Hợp tác trong các lĩnh vực quốc phòng - an ninh, khoa học - kỹ thuật, giáo dục - đào tạo, văn hóa, du lịch và hợp tác giữa các địa phương của hai nước tiếp tục được duy trì và thúc đẩy. Nga là một trong những nước góp phần đào tạo nguồn nhân lực quan trọng của Việt Nam. Trong những năm gần đây, số lượng học sinh Việt Nam sang du học tại Nga lên hơn 5.000 người/năm. Các hoạt động giao lưu văn hóa giữa hai nước được duy trì và mở rộng, góp phần làm tăng thêm sự hiểu biết giữa hai dân tộc. Việt Nam ngày càng là một điểm đến hấp dẫn mới đối với du khách Nga; lượng khách Nga sang Việt Nam tăng trung bình hơn 30%/năm trong vài năm qua.
Gần 100 nghìn người Việt Nam đang sinh sống, làm việc và học tập tại Nga và hàng nghìn công dân Nga đang làm ăn, kinh doanh, sản xuất tại Việt Nam cũng là những nhịp cầu hữu nghị, đóng góp tích cực vào việc thúc đẩy quan hệ hai nước và sự phát triển kinh tế của nước sở tại. Chính phủ hai nước đã cam kết tạo mọi điều kiện thuận lợi cho họ làm ăn, sinh sống hợp pháp và hội nhập tại nước sở tại.
Nhìn lại 15 năm kể từ khi ký Hiệp ước về mối quan hệ hợp tác mới giữa Việt Nam và LB Nga, chúng ta có thể khẳng định quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam - Nga đã có nhiều bước phát triển tích cực. Ðạt được như vậy, trước hết là nhờ sự quyết tâm và nỗ lực của lãnh đạo hai nước trong việc thúc đẩy quan hệ đối tác chiến lược cùng có lợi; nhờ sự tham gia và đóng góp hiệu quả của các ngành, các cấp, các địa phương và nhân dân hai nước; nhờ sự kế thừa nền tảng hữu nghị truyền thống và tin cậy lẫn nhau đã được xây dựng và vun đắp trong gần 60 năm qua. Qua bao thử thách của thời gian và biến động của lịch sử, những yếu tố đó đã góp phần quan trọng đưa mối quan hệ Việt Nam - LB Nga lên tầm cao mới.
Song, chúng ta cũng nhận thấy rằng, mức độ và chiều sâu của quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam - LB Nga còn khiêm tốn. Trong chuyến thăm LB Nga của Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết theo lời mời của Tổng thống D.Medvedev tháng 10-2008, hai nhà lãnh đạo khẳng định, hai bên cần tích cực triển khai các biện pháp cụ thể nhằm đưa quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam - LB Nga đi vào thực chất và hiệu quả hơn nữa. Trong các lĩnh vực ưu tiên như kinh tế - thương mại, đầu tư, khoa học và kỹ thuật, cần có nhiều nỗ lực thúc đẩy hơn từ cả hai phía thông qua việc thực hiện các chính sách phù hợp về thuế cho hàng hóa và dịch vụ, tạo lập các kênh thông tin về thị trường của nhau, các cơ chế phối hợp bảo đảm các tiêu chuẩn hàng hóa, cải thiện hơn nữa cơ chế thanh toán, khuyến khích đầu tư của Nga vào các dự án lớn như khai khoáng, năng lượng ở Việt Nam với sự hỗ trợ mạnh mẽ hơn của Chính phủ Nga.
Kỷ niệm 15 năm ngày ký kết Hiệp ước hợp tác mới vào năm nay và hướng tới kỷ niệm 60 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Liên Xô vào năm 2010 là dịp chúng ta nhìn lại chặng đường đã qua, điểm lại những mốc son trong quan hệ hai nước, đồng thời phấn đấu cho triển vọng tươi sáng của mối quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam - LB Nga. Với tiềm năng to lớn, với ý chí chính trị và lòng quyết tâm của lãnh đạo và nhân dân hai nước, Việt Nam và LB Nga hoàn toàn có đủ điều kiện thuận lợi để tiếp tục phát triển mối quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam - LB Nga một cách bền vững, sâu rộng và hiệu quả hơn, đáp ứng lợi ích và mong muốn của lãnh đạo và nhân dân hai nước.
CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI
